Grzegorz Gasz
Ze współpracy pomiędzy starostą strzeleckim Waldemarem Gaidą a Piotrem Smykałą – lokalnym historykiem, autorem publikacji historycznych i opiekunem społecznym zabytków w powiecie zrodził się pomysł stworzenia dwóch publikacji.
Pierwsza, zatytułowana „Tragedia Górnośląska w Powiecie Strzeleckim”, będzie pokłosiem konferencji dotyczącej 80. rocznicy, niezwykle tragicznych dla wielu rodzin w powiecie, wydarzeń. 12 grudnia 2025 roku w Powiatowym Centrum Kultury w Strzelcach Opolskich wystąpili prelegenci, wśród których znaleźli się m.in. dr Bernard Linek, prof. dr hab. Andrzej Hanich, Monika Twardoń, Gerhard Mańczyk oraz Piotr Smykała, którzy wygłosili przed pełną salą słuchaczy referaty dotyczące sytuacji, jakie rozgrywały się od początku 1945 roku do lat pięćdziesiątych na naszych ziemiach. Historycy opowiadali o losach lokalnej społeczności w momencie wkroczenia na te tereny Armii Czerwonej, w tym także o represjach nie tylko wobec Niemców, ale też mieszkańców, którzy z perspektywy wojsk radzieckich znaleźli się po niemieckiej stronie granicy, a którzy niekoniecznie czuli się obywatelami III Rzeszy.
W publikacji znajdą się nie tylko wzmianki o brutalnych działaniach armii radzieckiej podczas operacji wiślańsko-odrzańskiej i krótko po niej. Czytelnicy mogą liczyć również na informacje o wywózkach do ZSRR i przetrzymywaniach w obozach pracy, takich jak chociażby ten, który powstał w Błotnicy Strzeleckiej. Znajdą się tam również wiadomości o ludziach, którzy „zniknęli”, zatrzymani już po wojnie przez UB. Wydawnictwo to przybliży więc współczesnemu pokoleniu tragedie, które często były udziałem ich pradziadków. Publikacja ta, oprócz treści typowo naukowych, będzie zawierać elementy publicystyczne, przedstawiając losy konkretnych osób, ofiar tamtych wydarzeń. Obecnie jest to bowiem ostatni moment, aby spisać świadectwa żyjących jeszcze, naocznych świadków tych tragicznych czasów.
Druga pozycja jest efektem owocnej współpracy Piotra Smykały z regionalistą, emerytowanym profesorem Uniwersytetu Śląskiego, Edwardem Długajczykiem. Jej finałem będzie typowo naukowa publikacja źródłowa, pozbawiona komentarzy, analiz historycznych czy naleciałości politycznych. Dzieło to, będąc klasycznym zbiorczym wypisem z dokumentów źródłowych, ma ukazać losy zmarłych w czasie III Powstania Śląskiego, podczas akcji plebiscytowej i tak zwanego „terroru śląskiego” na terenie powiatu strzeleckiego (choć nie tylko). Warto w tym miejscu zauważyć, że mowa tu o powiecie w granicach z 1921 roku, kiedy to, np. duża część obecnego powiatu krapkowickiego znajdowała się pod strzelecką jurysdykcją.
Pomysłodawcy chcą, by w oparciu o wypisy z rejestru zgonów urzędu stanu cywilnego, parafialnych ksiąg zmarłych i pochówków, tablic pamiątkowych, zapomnianych publikacji i innych lokalnych dokumentów, przedstawić losy mieszkańców powiatu. Wskazując, ile osób zakończyło życie w ten czy inny sposób w czasach nie tylko samego powstania, ale i kilku lat po nim. Jak bowiem zauważa Piotr Smykała, terytoria muszą zostać rozszerzone między innymi o Krapkowice, Lichynię, Raszową, Rokicze czy Sławięcice. Miejscowości te nie znajdowały się na terenie naszego powiatu, niemniej jednak tam często byli wywożeni ranni powstańcy i osoby mieszkające na naszych ziemiach. Podobnie jest również z przedziałem czasowym. Ten nie może być zawężony tylko do okresu samego powstania.
– Należy bowiem pamiętać, iż wiele osób umierało nawet kilka lat po powstaniu z racji ran, pobić czy ciężkich warunków w zakładach karnych, do których trafili w tym okresie – mówi Piotr Smykała.
– Analizując akta, wypisy przekładanie jeden do jednego, można trafić na bardzo ciekawe informacje. Istnieją wersy mówiące, że ktoś zginął na froncie powstańczym, podczas gdy inne dokumenty przedstawiają zupełnie inny los tego człowieka, wskazując, że zmarł na zapalenie płuc po powstaniu – przytacza przykład starosta strzelecki, wskazując, że los tej samej osoby potrafi być często metrykalnie zupełnie inny. Dodaje, że w tych materiałach można znaleźć wiele bardzo ciekawych informacji. Jednakże, jak wspomniano wcześniej, nie będą one w żadnym stopniu komentowane. Chodzi bowiem o to, aby każdy zainteresowany sam przeanalizował zebrane wiadomości i samodzielnie wyciągnął z nich wnioski. Mają to być „drzwi” do analizy i interpretacji.
Kiedy ukażą się opisywane tu publikacje?
Starosta wskazuje, że bliżej końca tego roku niż jego połowy. Wstępne plany zakładają, że „Tragedia Górnośląska w Powiecie Strzeleckim” ukaże się po wakacjach. W przypadku drugiej pozycji – zakończyło się zbieranie materiałów, które trwało niemal trzy lata. Teraz rozpoczęto ich systematyzację i grupowanie zebranych danych. To zaś są czynności czasochłonne. Niezależnie od tego, kiedy zostanie ona opublikowana, warto na nią czekać. Opracowanie to, pierwsze w swoim rodzaju, ukaże tę część naszej lokalnej historii, która dla wielu nadal jest żywa i która, mimo upływu ponad 100 lat od tamtych wydarzeń, potrafi rozpalać spory ideologiczne i polityczne.
Czytaj wszystkie najważniejsze informacje z powiatu strzeleckiego. Kup aktualne e-wydanie - "Strzelca Opolskiego"!
Komentarze