Cud śniegu i powstanie bazyliki
Historia kultu Matki Bożej Śnieżnej (łac. Sancta Maria Maior lub Salus Populi Romani) sięga IV wieku. Legenda opowiada o bezdzietnym małżeństwie patrycjusza Jana i jego żony, którzy jako wyraz wdzięczności za dar potomstwa postanowili przekazać swój majątek Maryi. We śnie otrzymali zapowiedź, by zbudować sanktuarium w miejscu, gdzie następnego ranka - w upalne lato - niespodziewanie spadł śnieg na wzgórzu Eskwilinu (noc z 4 na 5 sierpnia 352 r.). Papież Liberiusz potwierdził to, również doświadczywszy snu o śniegu, a nazwy kościoła - najpierw "Liberiana”, a później "Santa Maria della Neve” (Matki Bożej Śnieżnej) - upamiętniają to zdarzenie.
Bazylika została przebudowana w V wieku za pontyfikatu papieża Sykstusa III, z okazji ogłoszenia dogmatu o Bożym Macierzyństwie Maryi (Theotokos). Zyskała wtedy nazwę Santa Maria Maggiore - Matki Bożej Większej - i stała się jedną z czterech patriarchalnych bazylik Rzymu.
Ikona "Ocalenie Ludu Rzymskiego”
W tej bazylice znajduje się słynna ikona Matki Bożej znana jako Salus Populi Romani - Ocalenie Ludu Rzymskiego. Jest to bizantyjski wizerunek Maryi z Dzieciątkiem, malowany na cedrowej desce (ok. 117 × 79 cm), w stylu tzw. typu Panagia Hodegetria ("Prowadząca drogę”). Maryja spogląda prosto na wiernych, Dzieciątko Jezus błogosławi jedną ręką, trzymając w drugiej księgę Ewangelii. Maryja trzyma chusteczkę - wedle tradycji miała ona ocierać ludzkie łzy, stąd również przydomek "Matka Pocieszenia”. Obraz zdobią papieskie korony i kosztowne wota.
Ikonę według tradycji przywieziono do Rzymu w 590 r. za pontyfikatu papieża Grzegorza I Wielkiego, który osobiście przewodniczył procesji z obrazem ulicami miasta, prosząc o ustąpienie dżumy. W późniejszych wiekach począwszy od papieża Pius V modlono się przed nią w czasie kryzysów - m.in. w bitwie pod Lepanto (1571). W 1838 r. papież Grzegorz XVI udzielił obrazowi oficjalnej koronacji, powtórzonej przez Pius XII w 1954 r., a ostatnio obraz przeszedł renowację i otrzymał uroczystą Mszę pontyfikalną z udziałem papieża Franciszka w styczniu 2018. Ponadto papież Franciszek czcił ikonę przed i po podróżach apostolskich i był z nią związany w czasie pandemii COVID‑19 (2020).
Kopie i rozpowszechnienie kultu w Polsce
Od XVI-XVII wieku kult Maryi Śnieżnej rozprzestrzenił się w Polsce dzięki działalności Towarzystwa Jezusowego. W 1569 r. św. Franciszek Borgiasz otrzymał zgodę papieża Piusa V na sporządzenie kopii ikony Salus Populi Romani. Wśród polskich artystów jezuickich Maciej Klimkowicz stworzył kilkadziesiąt tego typu reprodukcji, wiele z nich stało się sanktuariami i zostało koronowanych. Kult święta Matki Bożej Śnieżnej (5 sierpnia) zyskał popularność w XV w.; owocował również w obchodach i procesjach dotykających poważnych kryzysów, jak wojny czy zarazy.
Obraz w Strzelcach Opolskich
Obraz Matki Bożej Śnieżnej w ołtarzu głównym kościoła św. Wawrzyńca został namalowany przez artystę Jana Trycjusza (nadwornego malarza króla Jana III Sobieskiego). Jak wskazuje publikacja Martyny Katarzyny Węglarskiej, wcześniej anonimowy wizerunek po analizie sygnatury i porównaniu stylu z innymi jego pracami, można przypisać temu malarzowi, znanemu z portretowania władców. Autorka zwraca uwagę zarówno na znaczenie artystyczne obrazu, jak i na jego fundatorów - co świadczy o kontakcie Strzelec Opolskich z kręgiem artystycznym Korony.
Obecny wygląd ołtarza i obrazu wpisuje się w styl baroku wrocławskiego, zaś sama płaszczyzna ikonograficzna wpisuje się w szeroki nurt kopiowania wzoru Salus Populi Romani. Obraz znajduje się w barokowym ołtarzu z 1712 r., wykonanym przez Jana König z Wrocławia. Według dostępnych informacji, jego rama i sposób ekspozycji podkreślają uroczysty charakter przedstawienia.
Ciekawostki i lokalne odniesienia
W kościele św. Wawrzyńca obraz Matki Bożej Śnieżnej z Dzieciątkiem stanowi centralny punkt liturgiczny i duchowy. Umiejscowienie w ołtarzu głównym, w otoczeniu rzeźb świętych podkreśla rangę i znaczenie tego wizerunku. Górne pole ołtarza zawiera późniejszy obraz patrona św. Wawrzyńca, co wskazuje na harmonijne połączenie kultu lokalnego z kultem maryjnym. Obraz wpisuje się w długą polską tradycję licznych lokalnych kopii i koronacji wizerunków Matki Bożej Śnieżnej - wiele z nich było związanych z jezuicką działalnością i wielką pobożnością parafialną (trzeba zaznaczyć, że również w Olszowej i Ligocie Dolnej znajdują się te wizerunki).
Znaczenie kultu
Obraz w Strzelcach Opolskich stanowi nie tylko element sakralnej dekoracji, ale i żywy znak wiary związanej z globalną tradycją Rzymu - z ikoną Salus Populi Romani. To lokalne odzwierciedlenie uniwersalnego kultu Maryi jako Ocalenia Ludu - patronki, która w trudnych chwilach mediowała przed Bogiem - i to zarówno w czasach dżumy w Rzymie, jak i w naszych lokalnych dziejach. Przez wieki wierni prosili Ją o zdrowie, ochronę, o pokój i łaski duchowe - wszystko pod śnieżnym wezwaniem. Sam zaś strzelecki wizerunek bywa nazywany "Ocaleniem Ludu Strzeleckiego”.
Kult Matki Bożej Śnieżnej w Polsce rozprzestrzenił się dzięki jezuickim kopiariuszom, a wiele lokalnych sanktuariów nosi dziś jego echo. Strzelecki barkowy ołtarz z obrazem Maryi to piękny przykład, jak w lokalnym małym mieście może funkcjonować wizerunek wpisany w wielką tradycję kościelną.
Czytaj wszystkie najważniejsze informacje z powiatu strzeleckiego. Kup aktualne e-wydanie "Strzelca Opolskiego"!
Komentarze