Beata Szczerbaniewicz
Malutka wioska, a tradycja wielka. Sołtys Rafał Jokiel przyznaje, że aż do teraz nawet sami mieszkańcy nie byli świadomi jej wyjątkowości. Chodzi o drewniane kołatki – zwane po śląsku klekotkami – które są tu wytwarzane, a zajmuje się tym już trzecie pokolenie rodziny Rudol z Niwek. Co roku dzieci oraz młodzież chodzą z nimi po wsi niezmienioną trasą, o określonych porach, wystukując ten sam od pokoleń rytm.
– To dla nas rodzaj modlitwy, klekotanie odbywa się w ciszy i skupieniu, tego starsi uczą młodszych – mówi sołtys Rafał Jokiel, który wciąż aktywnie włącza się w kontynuowanie tej tradycji.
Tradycja kiedyś była bardziej rozpowszechniona: w wielu opolskich wioskach, a także w Wielkopolsce. Związana była z tym, że od wieczornej Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek aż do Wigilii Paschalnej w Wielką Sobotę dzwony kościelne całkowicie milkną na znak żałoby. Dawniej to ministranci z kołatkami przemierzali wiejskie drogi, dając znać o godzinach modlitwy. Zwyczaj zachował się w nielicznych miejscowościach, a w Niwkach jest to tym bardziej wyjątkowe, bo nie ma tu kościoła. Mimo to tradycja nigdy nie została przerwana: nie przeszkodziły jej wojny, pandemia ani niż demograficzny. Niwki mają niespełna 90 mieszkańców, więc dzieci rodzi się niewiele.
– Był taki rok, kilkanaście lat temu, że nie było ani jednego chłopca, który mógłby pójść z klekotką, no i jeden z mieszkańców wziął do wózka trzyletnią córeczkę i z nią poszedł – wspomina sołtys Jokiel. – To podtrzymało tradycję, ale zarazem zmieniło ją: od tej pory dziewczynki chodzą klekotać razem z chłopakami. Przyrost naturalny się polepszył, ale też co roku przyjeżdżają tu do nas z dziećmi mieszkańcy, którzy się wyprowadzili, i te dzieci też mają swoje klekotki i chodzą razem z nami. Tradycja ma się dobrze.
"Tradycja Klekotania wymaga zachowania" – to tytuł projektu, który w październiku był realizowany w Niwkach przy wsparciu z budżetu Województwa Opolskiego w ramach zadania publicznego wspierającego rozwój wspólnot i społeczności "Opolskie Kuźnie Pamięci". Grant pozyskało Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Niwki. Najpierw zorganizowano warsztaty stolarskie, podczas których lokalni rzemieślnicy uczyli dzieci, jak robi się kołatki. Powstał też film, na którym nie tylko pokazano klekotanie i wyrób kołatek, ale też poszczególni mieszkańcy dali świadectwo rodowodu tradycji, który sięga co najmniej pierwszej połowy XIX wieku. Zrealizował go nagradzany reżyser specjalizujący się w tematyce tradycji lokalnych – Bartosz Dominik. Na zakończenie, 27 października, zorganizowano uroczyste podsumowanie z premierą filmu, prelekcją i poczęstunkiem.
– Mama opowiadała mi, że jej ojciec zaczął chodzić z klekotką, mając 6 lat. A był on urodzony w 1860 roku – wspominał jeden z mieszkańców, Ryszard Pordzik.
Jak mówi 93-letnia Agnieszka Smykalla, najstarsza mieszkanka Niwek, do dziś zachowała się stara klekotka, z którą przed wojną chodził klekotać jej ojciec.
Obecna na spotkaniu dyrektor Powiatowego Centrum Kultury Joanna Popów-Bogdoł deklarowała, że pomoże w złożeniu wniosku o wpis niweckiego klekotania na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Ma już w tym doświadczenie.
– Byłam koordynatorem wpisu na tę listę tradycji błogosławienia pól wiosną krzyżykami z bazi – mówiła. – Kiedy pan sołtys opowiadał o waszym klekotaniu, to była moja pierwsza myśl: spełnia ono wszystkie wymogi. Trwa wiele lat, jest przekazywane z pokolenia na pokolenie, jest żywe i trochę się zmienia, bo tradycja dostosowała się do demografii. Kontaktowałam się już w tej sprawie z opolskim oddziałem Narodowego Instytutu Dziedzictwa i pani kierownik przyklasnęła temu pomysłowi. Będzie trochę pracy, bo wniosek jest sformalizowany, liczy sporo stron, ale na przyszłość wpis daje większe możliwości w staraniu się o granty dotyczące ochrony tradycji lokalnych, więc warto. Poza tym to jest prestiż, znaleźć się na tej liście.
Czytaj wszystkie najważniejsze informacje z powiatu strzeleckiego. Kup aktualne e-wydanie "Strzelca Opolskiego"!
Komentarze