Jak to się stało, że w Strzelcach Opolskich mieszka i tworzy jeden z najbardziej znanych autorów książek historycznych w Polsce? Człowiek, do którego zgłaszają się prezydenci największych miast i właściciele najpiękniejszych zamków, bo wiedzą, że nazwisko Gaworski oznacza jakość.
– Każda historia ma swój początek. W moim przypadku wszystko zaczęło się od wycieczek z ojcem, który woził mnie po całym kraju. To był pierwszy bodziec kierujący moją uwagę na zabytki i historię. Jak się okazało, trafiło to na podatny grunt. Złapałem bakcyla, poczułem zamiłowanie do zabytków – mówi Marek Gaworski.
Później, jak wspomina, dzięki pracy przedstawiciela handlowego sam zaczął jeździć po Śląsku i Polsce. Podczas tych wyjazdów zwiedzał, a czasem nawet dosłownie odkrywał zapomniane zamki czy pałace. Były to bowiem czasy sprzed Google Maps i internetowych przewodników. Z każdego takiego wyjazdu przywoził dziesiątki zdjęć i to właśnie one jako pierwsze zostały pokazane szerokiej publiczności. Na początku XXI wieku wystawę prac jego autorstwa zaprezentowano w Strzeleckim Domu Kultury. Odbyła ona również tournée po Śląsku.
Pierwsza książka
Wtedy pojawił się pomysł, by oprócz zdjęć zrobić coś więcej.
– Mieszkając w Strzelcach, chciałem poznać historię naszego zamku. Niestety, poza kilkoma zdaniami w książce pana Smolenia o Strzelcach Opolskich i komunistycznej publikacji, która pomijała lub negowała znaczenie dawnych, niepiastowskich właścicieli zamku, nie znalazłem niczego innego. W 2002 roku sam więc zacząłem zbierać materiały. Skontaktowałem się z lokalnymi miłośnikami historii i rodziną zu Castell-Castell z Frankonii w Niemczech. Dzięki temu dwa lata później na świat przyszła moja pierwsza książka – mówi autor.
Od tej premiery minęły 22 lata. W tym czasie Marek Gaworski napisał ponad 100 pozycji historycznych.
– Ile dokładnie? Nie wiem, straciłem rachubę – śmieje się. – Kiedy pisałem pierwszą, drugą czy trzecią, nie przypuszczałem, że wszystko tak się potoczy. W Lwówku Śląskim, nad mostem, widniało kiedyś graffiti z hasłem: „Żyj pasją, a spełnisz marzenia”. Zgadzam się z nim w stu procentach. Często mówię o tym młodzieży podczas spotkań. Gdy pytają mnie, czy warto pisać książki, odpowiadam, że zdecydowanie tak.
– Gdybym miał wskazać dwie najważniejsze książki w moim dorobku, to byłyby to te o pałacach w Mosznej i Kamieńcu Ząbkowickim. Napisałem je około 20 lat temu, ale są aktualizowane co roku. To pozycje, z których uczą się tamtejsi przewodnicy. To dla mnie ogromna satysfakcja, że Gaworski napisał takie rzeczy – mówi autor, dumny z tego, że jego wiedza jest przekazywana dalej.
Jak sam mówi, popularność sprawiła, że w pewnym momencie stał się swego rodzaju najemnikiem. Jeśli ktoś potrzebował książki o zamku czy pałacu, zgłaszał się do niego. Zleceń było tyle, że w pewnym momencie postanowił nieco zwolnić. Zaczął tworzyć mniej i zatrudnił się w bibliotece w Kędzierzynie-Koźlu, a opiekuje się filią w Sławięcicach. Mimo to twórca nadal ma w sobie chęć i pasję do pisania oraz odkrywania. Jak mówi, wiele jeszcze przed nim.
„Detektyw historii”
– Przez całe życie nie potrafiłem znaleźć określenia na to, co robię, aż w końcu tutaj, w bibliotece, jeden z czytelników nazwał mnie „detektywem historii”. To było to. Faktycznie staram się usuwać białe plamy z naszych lokalnych dziejów. Przykłady? Kto z nas łączyłby pakt Ribbentrop–Mołotow ze Śląskiem? Karl von Loesch, człowiek, który miał zniszczyć dokumenty z rozmów o tym pakcie, zakopał je w parku, a potem sam je odkopywał, by negocjować swoją wolność. Szczepanów jest zaś łączony z obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. Matka Boska ma szramy na policzku, które zrobił Jakub Mężyk ze Szczepanowa. Z tej samej wsi pochodził też Jan Mężyk, który był tłumaczem pod Grunwaldem. Ważną postacią był również Rudolf Gersdorf, mieszkaniec Lubina, który przekazał opinii publicznej informacje o zbrodni katyńskiej – tłumaczy pisarz.
W poszukiwaniu informacji do swoich publikacji autor sięga do wielu miejsc. Najczęściej są to archiwa niemieckie, austriackie i polskie. Czasem jednak dokumenty potrafią znajdować się tam, gdzie nikt by się ich nie spodziewał.
– Ostatnio materiały na temat Sławięcic znalazłem w Archiwum Olsztyńskim – mówi.
Duże znaczenie mają też rozmowy z ludźmi i pamięć zbiorowa wspólnoty. Trzeba jednak czasem na nią uważać.
– Jeden z ostatnich właścicieli pałacu w Mosznej był znany z bycia kobieciarzem. Kiedy po raz pierwszy pisałem o tym pałacu, mieszkanki miejscowości mówiły: „Panie, tu co druga jest po hrabim”. Później jednak coś mnie zaintrygowało. Hrabia był trzykrotnie żonaty, ale z żadną z żon nie miał dziecka. Musiał więc adoptować kuzyna, by zapewnić ciągłość dziedziczenia. Więc jeśli był „psem na baby”, a z jego związków nie urodziło się żadne dziecko, to raczej nie z paniami był problem, ale z nim. Zatem opowieść o „co drugiej we wsi” to jednak plotka – opowiada o jednej z historii, na jakie natrafił podczas swojej pracy.

„Śmierć, bale i skandale”
Kwestia rzekomych nieślubnych dzieci hrabiego byłaby zapewne ogromnym skandalem. Gdy zaś mowa o skandalach, nie sposób nie zwrócić uwagi na cykl „Śmierć, bale i skandale”, który jest nieco innym sposobem spojrzenia na historię naszego regionu.
– Ja tym tytułem wygrałem. Jest nieco bulwarowy, co odstrasza „poważnych profesorów”, którzy uważają, że są tam treści tabloidowe, ale to błędne przekonanie. Są tam czasem faktycznie historie, które mogą wydawać się fantastyczne. Wszystko to jednak fakty, o których pisano choćby w ówczesnej prasie. Te książki nie mają być dla profesorów, ale dla ludzi, którzy jeżdżą po Śląsku, by w łatwy i ciekawy sposób poznawali historię zamków i pałaców oraz mogli spojrzeć na nie inaczej niż tylko przez pryzmat murów i dat. Ogromne zainteresowanie tą serią i liczne dodruki pokazują, że ludzie chcą dowiedzieć się więcej o swojej przeszłości.
Odzew
Zainteresowanie widać także po dużym odzewie czytelników.
– Często na spotkaniach lub w mediach społecznościowych ludzie wskazują: „kupiłam pana przewodnik i dzięki temu zwiedzam”, „dowiedziałem się o tym miejscu dzięki pana książkom”, „dotarliśmy do tego miejsca dzięki pana «Balom i skandalom» ”. To buduje, bo człowiek, który nie pisał książki, nie zdaje sobie sprawy, ile pracy trzeba włożyć w stworzenie takiej publikacji. Taki odzew daje satysfakcję. Ja już wiem, że dzięki moim pracom zainteresowanie zamkami i pałacami, a także historią rodów arystokratycznych, jest bardzo duże. Ludzie zwracają na nie coraz większą uwagę – mówi.
Widać to również bezpośrednio w naszej małej ojczyźnie.
– Zaczynamy cieszyć się tym, co jest dookoła. Zaczynamy szukać miejsc na odpoczynek. Chcemy coś zwiedzić, odwiedzić. Gdy planujemy wypad np. na rowerach, poszukujemy czegoś w okolicy. W efekcie wzrasta zainteresowanie tym, co możemy zobaczyć w regionie. W naszym powiecie mamy kilka zamków i pałaców. Możliwe byłoby nawet stworzenie ścieżki dydaktycznej, trasy po zamkach i pałacach powiatu, nie mówiąc o całej masie innych zabytków, które tu mamy i które są bardzo ważne oraz ciekawe. Jesteśmy szczęściarzami, że żyjemy na ziemi strzeleckiej; jest tu wiele ważnych miejsc, na przykład Góra Świętej Anny – dodaje pisarz.
Wskazuje on również, że wzrost świadomości mieszkańców jest także formą ochrony dziedzictwa. Pokazując, promując zabytki i przyciągając turystów, dbamy o to, by nie zniknęły one w mrokach dziejów.
Spotkania i rozmowy z autorem potrafią też działać inspirująco.
– Pewien chłopak przyszedł do mnie porozmawiać po jednym ze spotkań. Powiedział, że chce napisać książkę. Wspierałem go i podpuszczałem, mówiąc: „Tak, musisz to zrobić, nie zatrzymuj się, spełniaj marzenia”. Gdy zobaczyłem, że już zebrał to wszystko i wydał, bardzo się cieszyłem, bo od czegoś trzeba zacząć. Gaworski wiecznie żyć nie będzie – śmieje się pisarz, dumny z tego, że powoli pojawiają się jego następcy, którzy tak jak on chcą dbać o pamięć i historię naszego regionu.
Nie tylko książki
Dorobek Marka Gaworskiego nie ogranicza się do monografii, albumów czy serii „Śmierć, bale i skandale”. Przez długi czas razem z Martą Piasecką prowadził audycję „Trójka po królewsku” w Programie Trzecim Polskiego Radia, w której przybliżał słuchaczom historię pałacowych pereł polskiej architektury. Mieszkańca Strzelec Opolskich można było wielokrotnie nie tylko posłuchać, ale i zobaczyć w telewizji. Zaledwie w poniedziałek, 26 października, wystąpił w „Pytaniu na śniadanie” w TVP2, gdzie rozmawiano z nim o tym, czy w naszych zamkach i pałacach naprawdę straszy.
Wiele wskazuje również na to, że pisarza niedługo będziemy mogli oglądać też na platformie YouTube.
– Jeśli chodzi o rzeczy związane z YouTube i filmami, to przyszłość. To branża mojego przyjaciela Rafała Gieronia. Mamy już nagranych kilka odcinków, ale wciąż pracujemy nad innymi. Właśnie „Bale i Skandale” to taka praca à la Wołoszański. Coś w tym stylu, żeby odkrywać i pokazywać. Na naszym kanale będą podcasty, rozmowy z właścicielami posiadłości. Chcemy też przerabiać „Bale i Skandale” na historie, których będzie można posłuchać, a może nawet je zobaczyć – opowiada.

To jednak nie wszystko. Marek Gaworski jest również współtwórcą aplikacji na smartfony.
– Razem z Rafałem Gieroniem stworzyliśmy największą aplikację zamkową w Polsce – Project Castle. To coś, co pokazało nam, jak wielu ludzi chce jeździć i zwiedzać tego typu obiekty. Projekt ten zadebiutował 1 maja tego roku na Zamku Czocha i od tego czasu aplikację pobrało ponad 8 tysięcy osób, z czego 6 tysięcy założyło konto. To darmowa apka, w której jest ponad 2000 obiektów, a baza ta stale się powiększa – opisuje.
W aplikacji na użytkowników czeka wiedza historyczna, zdjęcia autorstwa Marka Gaworskiego oraz wiele przydatnych informacji i rozwiązań ułatwiających odnajdywanie interesujących miejsc w okolicy.
– Program już zrewolucjonizował zwiedzanie zamków i pałaców w Polsce, a przed nami jeszcze daleka droga. W aplikacji znajdą się też np. legendy dotyczące poszczególnych miejsc – dodaje.
Plany na przyszłość
Projekt Castle nie oznacza jednak, że autor zaprzestał pisania.
– Kolejna książka jest już napisana. Materiał oddałem w lutym tego roku. Wstępny tytuł to „Zabójstwo w pałacu”, ale raczej taki nie pozostanie. Czytelnicy znajdą w niej 31 krwawych historii zabójstw, morderstw, samobójstw, a czasem także przypadkowych śmierci. Będzie więc krwisto i czerwono – zapowiada autor.
Na opisywaną książkę przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać, ale już teraz na półkach księgarni można znaleźć inną, pachnącą jeszcze drukiem nowość.
– Miesiąc temu wydałem „Śmierć, bale i skandale. Przewodnik po miejscach, które mają coś do ukrycia”, w którym zrobiłem swego rodzaju podsumowanie moich siedmiu wcześniejszych tomów. Wybrałem 50 rozdziałów opisujących ważne osobistości, miejsca lub postacie w historii Śląska. Na przykład niewiele osób wie, że za nalot dywanowy na Wieluń odpowiadał Wolfram Richthofen, człowiek, który mieszkał w pałacu pod Strzegomiem. Odpowiadał on także za zbombardowanie Guerniki i naloty na Warszawę. To również osoba mocno związana z naszym Śląskiem – mówi autor.
Jakie są kolejne plany wydawnicze? Marek Gaworski nie zdradza zbyt wiele, wskazuje jednak, że chciałby napisać o Sybilli zu Castell-Castell.
– Mam jej dokumenty i pamiętnik, w których opisywała życie swoje i swojej rodziny. Pisała w nim nawet, że kiedy się urodziła, jej ojciec dostawał telegramy z kondolencjami, bo urodziła się córka, a córka nie dziedziczy. Chciałbym na koniec spokojnie, jak to piszą artyści, nigdzie się nie spiesząc, napisać jej biografię w postaci powieści obyczajowej.
Życzymy, by się to udało, i trzymamy kciuki za kolejne publikacje.


Czytaj wszystkie najważniejsze informacje z powiatu strzeleckiego. Kup aktualne e-wydanie "Strzelca Opolskiego"!

Komentarze