Tęczowy dylemat w urzędach stanu cywilnego w powiece strzeleckim

W praktyce bywa różnie, bo nowe przepisy wywołały sprzeciw części polityków i samorządowców. Niektóre gminy (np. Zakopane, Bełchatów czy Bystrzyca Kłodzka) wprost zapowiedziały, że nie będą dokonywać transkrypcji, a część burmistrzów i urzędników odmawia jednoznacznej odpowiedzi, śledząc bacznie rozwój wydarzeń, bo nowe przepisy budzą kontrowersje. Rzecz w tym, że rozporządzenie nie zostało wydane w oparciu o ustawy rzędu wyższego: Konstytucję RP ani ustawę – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie zmieniono definicji małżeństwa w Konstytucji: nadal w art. 18 zapisane jest, iż jest to związek kobiety i mężczyzny. To jedna strona medalu.

Druga jest taka, że rozporządzenie ministra cyfryzacji, wydane w porozumieniu z ministrem spraw wewnętrznych i administracji, wprowadza nowe wzory odpisów skróconych i zupełnych aktów małżeństwa, umożliwiające urzędom stanu cywilnego prawidłową transkrypcję zagranicznych aktów małżeństw jednopłciowych, a równocześnie jest realizacją wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniającego zażalenia par jednopłciowych, które zgodnie z unijnym prawem powinny mieć możliwość otrzymania tłumaczenia małżeństw zawartych poza Polską.

Z naszych ustaleń wynika, że do żadnego z urzędów stanu cywilnego (stan na 10 września) na terenie powiatu strzeleckiego nie wpłynął wniosek o taką transkrypcję. Ale postanowiliśmy sprawdzić też, w których z nich będzie można dokonać transkrypcji małżeństw LGBT. I jak się okazało, dla niektórych było to pytanie trudne.

W Strzelcach Opolskich, Jemielnicy i Leśnicy są gotowi

Problemu nie powinno być w Strzelcach Opolskich, Jemielnicy czy Leśnicy. Odpowiedź rzeczniczki ratusza stolicy powiatu była krótka i konkretna: „Urząd Stanu Cywilnego w Strzelcach Opolskich będzie realizował transkrypcje aktów małżeństw par jednopłciowych. Procedury i terminy wynikają z przepisów prawa i zgodnie z nimi wnioski będą rozpatrywane. Do chwili obecnej nie wpłynął do naszego urzędu żaden wniosek w tej sprawie” – pisze Joanna Kuliś.

Kierownik USC w Jemielnicy odpisał nam, że urzędy są zobowiązane do przestrzegania przepisów prawa. „Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z dnia 22 maja 2026 r. jest elementem systemu prawnego, wobec czego Urząd Stanu Cywilnego w Jemielnicy jako jego wykonawca będzie stosował jego zapisy. Procedura transkrypcji małżeństw jednopłciowych nie różni się od transkrypcji małżeństw mężczyzny i kobiety, przebiega podobnie – wniosek, rejestracja w systemie, wydanie odpisu po transkrypcji” – argumentuje Norbert Gawlik. Jak szacuje, procedura taka może potrwać do kilku dni: czas będzie uzależniony „od ilości ogólnej spraw wpływających do urzędu i ich priorytetu z uwagi na charakter. Pierwszeństwo ma rejestracja bieżąca”.

USC w Leśnicy odpisał bardzo obszernie, powołując się na szereg przepisów, ale konkluzja jest taka, że urząd „jest przygotowany do realizacji spraw dotyczących transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego, w tym zagranicznych aktów małżeństwa zawartych przez pary jednopłciowe. Sprawy te będą prowadzone w ramach obowiązujących kompetencji organu oraz z zastosowaniem procedur wynikających z przepisów prawa. W związku z tym nie zachodzi potrzeba wprowadzania odrębnych regulacji organizacyjnych lub prawnych w tym zakresie”. Równocześnie, jak zaznacza Karolina Kozołup z USC w Leśnicy, każda sprawa rozpatrywana będzie indywidualnie, z uwzględnieniem treści zagranicznego aktu, przedłożonych dokumentów oraz okoliczności konkretnej sprawy.

A jak w pozostałych gminach?

W przypadku pozostałych urzędów deklaracje nie są już jednak tak jednoznaczne i można odnieść wrażenie, że kierownicy USC i ich przełożeni nie mają pewności, co powinni robić.

Z Izbicka o dylemacie w tej kwestii napisała nam osobiście wójt Marzena Baksik, informując, że zwróciła się w związku z nowym rozporządzeniem Ministerstwa Cyfryzacji oraz MSWiA z wnioskiem o interpretację i wytyczne do Wojewody Opolskiego: to on sprawuje bowiem bezpośredni nadzór prawny nad urzędami stanu cywilnego. Jak argumentuje pani wójt, dopiero uzyskana odpowiedź „pozwoli na wypracowanie stanowiska gminy” w tej sprawie, gdyż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 lipca 2026 r. uznał rozporządzenie za niezgodne z Konstytucją.

Dyplomatyczna i niejednoznaczna jest odpowiedź burmistrza Ujazdu Huberta Ibroma: żaden taki wniosek jeszcze nie wpłynął, a jak wpłynie, to będzie podlegał indywidualnej ocenie pod względem formalnym, merytorycznym i „z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa”.

Violetta Turek, kierownik USC w Zawadzkiem, pisze wprost: „Gmina Zawadzkie nie zajęła stanowiska w sprawie, ale z całą pewnością działać będzie tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach powszechnie obowiązujących przepisów prawa”. I dodaje, że udzielenie w tej chwili jednoznacznej odpowiedzi „nie jest możliwe”, choć argumentacja w odniesieniu do zapytania wydaje się zadziwiająca: „nie mają (...) charakteru informacji publicznej wnioski w sprawie indywidualnej, tj. żądanie wyjaśnienia treści aktów, tym samym na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej nie można domagać się dokonywania przez organ wykładni prawa lub wytworzenia informacji w sprawie indywidualnej”.

W urzędzie w Kolonowskiem nasze zapytanie okazało się kłopotliwe. Kierownik USC odpisał tajemniczo: „Urząd Stanu Cywilnego działa na podstawie prawa oraz za pomocą aplikacji ŹRÓDŁO, nadzorowanej przez MSWiA i MC. Do dnia dzisiejszego do tutejszego USC nie wpłynął wniosek o transkrypcję aktu małżeństwa jednopłciowego”. Poprosiliśmy zatem o ustne wyjaśnienie.

– Jak wpłynie taki wniosek, to wtedy zajmiemy stanowisko – mówi kierownik Krzysztof Laski. – Na razie żaden nie wpłynął, a interpretacje przepisów są różne, czekamy na wypracowanie jednolitego modelu działania dla wszystkich urzędów.

Zgodnie z zapowiedziami z ministerstwa, pary, którym w danym urzędzie odmówiono by transkrypcji, mogą złożyć w ciągu 14 dni odwołanie do wojewody, a jeśli ten utrzymałby decyzję w mocy – skargę do sądu administracyjnego.

Co ważne, wniosku o transkrypcję nie trzeba jednak składać w „swojej” gminie – jest to możliwe w dowolnie wybranym urzędzie w całej Polsce. Warto więc wcześniej zasięgnąć informacji na ten temat.

Czytaj wszystkie najważniejsze informacje z powiatu strzeleckiego. Kup aktualne e-wydanie "Strzelca Opolskiego".